In de ban van het jongetje met de traan
DOKKUM - "Als kunst stelt het niets voor, maar het is wel een stuk cultuurgoed. Het maakt deel uit van ons collectief geheugen,'' zegt de Dokkumer ontwerper Frank van Dijk. Sinds kort is hij helemaal in de ban van het roemruchte schilderij van het jongetje met de traan. Hij probeert achter het verhaal van het schilderij te komen en heeft net een serie kunstwerken gemaakt waarin het huilende jongetje centraal staat. "Hollands Verdriet'', heeft hij die werken gedoopt. Ze zijn in het atelier van Van Dijk te zien tijdens de Kunst aan Huis Route Lauwersland die in de weekeinden van 8 en 9 en 15 en 16 maart plaats vindt.
Met die naam zit hij eigenlijk fout weet Van Dijk nu. "Ik dacht eerst dat het iets typisch Nederlands was, maar die schilderijen zijn echt wereldwijd verkocht. Vooral in de jaren zeventig. En iedereen kent ze. Bij oudere mensen of in kleine Indisch Chinese restaurantjes zie je ze nog wel eens hangen. Op rommelmarkten en in kringloopwinkels kom je ze tegen voor een paar euro.''
Het huilende jongetje is een typisch voorbeeld van massakunst, een plaatje dat bij grote aantallen mensen een gevoelige snaar raakte. "Als een kunstenaar nu met zoiets zou komen zou hij het niet kwijt raken, maar hiervan zijn er toen miljoenen verkocht.''
Niet alleen het jongetje met de traan was populair, er zijn meer van dat soort schilderijen die het net zo goed deden. De talloze zigeunerinnen bijvoorbeeld en het portret van de man met de pijp en de zuidwester, in Nederland bekend als Dorus Rijkers. De laatste was ook als borduurpakket ooit mateloos populair. Het hertje van Van Meegeren is in feite het vroegste Nederlandse voorbeeld van massakunst.
Naar de reden van die populariteit kan Van Dijk slechts gissen. Het is misschien het supersentimentele dat de mensen aanspreekt. "Sommigen praten zelfs met hun jongetje,'' weet hij. De enorme bekendheid intrigeert hem echter in hoge mate. "Als je als ondernemer een beeldmerk in de markt zet ben je miljoenen kwijt om het zo bekend te maken als deze schilderijen. In feite zijn deze schilderijen ook een soort merk.''
Via internet is Frank van Dijk er inmiddels achter gekomen dat de maker van het jongetje de Italiaanse schilder Bruno Amadio is geweest. De landschappen die hij onder zijn eigen naam schilderde verkochten zo slecht dat hij besloot het over een andere boeg te gooien. En zo schilderde hij in de jaren veertig zijn eerste huilende jongetje, een thema waar hij later nog vele malen op zou variëren.
Model voor het schilderij was waarschijnlijk een Spaans weesjongetje dat bij een brand zijn ouders had verloren en dat door Amadio was geadopteerd. Zelf geneerde hij zich zo voor dit soort werk dat hij ze schilderde onder de schuilnaam Bragolin.
Op de vraag hoe het werk van Amadio in reproductievorm zo'n grote verspreiding kon krijgen hoopt Frank van Dijk binnenkort antwoord te krijgen. Hij heeft contact gelegd met de Leidse filmmaker Michiel Keller die al enkele jaren werkt aan een documentaire over Amadio. Samen met Keller vertrekt Van Dijk binnenkort naar Venetië waar nog nazaten van de schilder leven. Die kunnen misschien ook vertellen waarom het jongetje eigenlijk huilt. Want ook dat weet niemand.
Het jongetje, de zigeunerinnen en Dorus Rijkers zijn de hoofdpersonen op de schilderijen die Van Dijk tijdens de kunstroute laat zien. Hij fotografeerde ze in de zwaar vergulde plastic lijsten waarin ze vroeger verkocht werden. "Fouter kun je ze niet maken,'' vindt hij. In de computer monteerde hij er een ouderwets stijlbehangetje achter. Het eindresultaat liet hij in China naschilderen.
Dat resulteerde in een serie schilderijen met een dubbele bodem. Het zijn schilderijen van schilderijen geworden, waarvan de lijsten je tegemoet springen. Ze wekken een beetje de indruk alsof het jongetje een kostbaar museumstuk is, alsof kitsch alsnog kunst is geworden.
Tekst: Sytse Singelsma, Leeuwarder Courant
Foto: Niels Westra
